Kitaabka Quduuska ah oo dhan, waxaan aragnaa midnimada ka dhaxaysa Ilaaha Aabbaha ah, Erayga; Ciise, iyo Ruuxa Quduuska ah. Si kastaba ha ahaatee, inkasta oo ay midoobeen iyo wada shaqayn joogta ah, Waxaan ku aragnaa faraqa u dhexeeya doorkooda Kitaabka Quduuska ah. Waxaan u qaybin karnaa Kitaabka Quduuska ah saddex qaybood. Maxay yihiin saddexda nooc ee Baybalka? Saddexda nooc ee Kitaabka Qudduuska ah waa qaybinta Ilaaha Aabbaha ah (Rabbi), bixinta Ilaaha Wiilka Ciise Masiix (Erayga), iyo bixinta Ilaaha Ruuxa Quduuska ah.
Abuuridda
Baybalku wuxuu ku bilaabmayaa kitaabka Bilowgii abuurista. El-karom (Ilaahow (Rabbi), Erayga; Ciise iyo Ruuxa Quduuska ah) samada iyo dhulka iyo waxa gudaha ku jira oo dhan abuuray. El-Eloxiim nin buu ka abuuray araggooda oo wuxuu ka kooban yahay ruux, naf, iyo jir. Kuwaas saddex walxood mid noqday oo loo yeedhay: nin. Aadanuhu si qumman buu loo abuuray oo ruuxa buu ku socday.
Si kastaba ha ahaatee, Illahay wuxuu dadka siiyey ikhtiyaar xor ah. Sidaa darteed ninku wuxuu go'aansan karaa inuu addeeco ereyada Ilaah ama uusan addeecin ereyada Ilaah.
Marka shaydaan; cadowga Eebbe, u yimi oo nin duufsaday, ninku wuxuu noqday mid aad u xiiso badan oo bilaabay inuu shakiyo ereyada Ilaah.
Dadku hadalka sheydaanka ayuu ka rumaystay hadalka ilaahay oo noqday dhego adag Ilaahay. Sababta oo ah caasinimada bani-aadmiga ee Ilaah, Ruuxii binu-aadmiga ku dhex jiray waa dhintay, jidhkuna boqor buu bilaabay.
Isla markaas waxaa go'ay xiriirkii qummanaa ee u dhexeeyay Ilaah iyo aadanaha.
Dadku hadda ma ahayn ruuxa, laakiin waa jidh. Tani waxay noqotay mid ka dhex muuqata dhulkii dabiiciga ahaa sababtoo ah Aadan iyo Xaawo waxay ogaadeen jirkooda oo waxay ogaadeen inay qaawan yihiin.
Markay Ilaahay caasiyeen, Ruuxoodii ayaa dhintay iyo Ibliis, Dhimashada, oo u taliya jidhka ninka jidhka ah.
Si kastaba ha ahaatee, Ilaahay waxa uu lahaa qorshe cusub oo uu ku soo celinayo xidhiidhkii uu la lahaa ninka iyo mawqifkii ninkii dhacay. Waa inay yimaadaan abuur cusub; Nin cusub. Tan iyo abuurkii hore; odaygii xumaan baa saamaysay oo kharribay.
Qorshaha Ilaah ee soo celinta (bogsasho) nin
Qorshaha Ilaah ee soo celinta (bogsasho) nin iyo nin dib u heshiiya, ku lug lahaa imaatinka Wiilkiisa Ciise Masiix iyo Ruuxa Quduuska ah. Ciise wuxuu wax ka qaban doonaa dabeecadda dembiga ah ee ninku ka talinayay abuurkii hore iyo geeri. Ruuxa Quduuska ah ayaa ruuxa dadka ka sara kicin doona kuwii dhintay oo wuxuu ku dhex noolaan lahaa ninka cusub.
Ilaa laga gaaro oofinta Eebbe qorshaha madax furashada, Ilaah wuxuu lahaa xal ku meel gaar ah si uu ula macaamilo dabeecadda dembiga ah ee ninka dhintay, si uu Ilaahay dadka xidhiidh ula yeesho. Iyada oo loo marayo qurbaannada xoolaha, Dhiigga xayawaanku wuxuu si ku meel gaadh ah u cafiyi lahaa dembiyada iyo xumaanta ninkii dhacay, si Ilaahay xidhiidh ula yeesho odayga.
Farqiga ugu horreeya ee Eebbe (Rabbi)
Saddexda qeybood ee ugu horreeya ee Kitaabka Quduuska ah waa laga bilaabo Bilowgii ilaa Malaakii waana qaybinta Ilaaha Aabbaha ah.. Waxaan aragnaa xiriirka ka dhexeeya Ilaah (Rabbi) iyo dadkiisa carnal ah; reer binu Israa'iil. Waxaynu ka akhrinay xidhiidhkooda iyo dhammaan shuqulladii uu Ilaahay u sameeyey dadkiisa.
Ilaah wuxuu dadkiisa kula hadlay afkii nebiyadiisa, si ay u hagaan. Ilaah iyaga siiyey sharciga, Iyada oo loo marayo Muuse, oo ahaa addoonkiisa iyo wakiilkiisa. Sharciga, Doonista Ilaah dadkiisii waa la ogaaday.
Laakiin dadka Ilaah mar walba diyaar uma ahayn inay Ilaah maqlaan oo ay addeecaan isaga.
Inkasta oo uu Eebbe u digay, dadku inta badan way marin habaabeen. Waxay la heshiiyeen quruumaha gaalada, maxaa yeelay, waxay doonayeen in la jeclaado dadka aan Yuhuudda ahayn, oo ay u noolaadaan sida quruumaha aan Yuhuudda ahayn.
Laakiin markasta, jidkoodii bay mareen oo waxay qaateen dhaqamadii gaalada, dhib bay galeen. Taasi waa sababta oo ah Ilaah wuxuu gacantiisa ka saaray dadkiisa. (Sidoo kale akhri: Maxaa dhacaya markay ummadi illowday Ilaahay?).
Dadka Ilaahay waxay doorteen inay Ilaahay ka riddoobaan. Waxay goosteen inay Ilaah iyo sharcigiisa ka tagaan oo ay u noolaadaan sida dadka aan Yuhuudda ahayn (aduunka).
Dadka Ilaahay baa ka masuula inay jebiyaan xidhiidhka iyo axdiga, ma Ilaah.
Axdiga Hore oo dhan, waxaynu aragnaa xilliyo gaalnimo ah iyo xilliyo toobad iyo tawbad keen Eebbe.
Hal mar ayaa boqorkii iyo dadkii Ilaah u adeegeen Ilaah, dabadeedna waxay ku xadgudbeen sharcigiisa oo waxay noqdeen riddo, waxay qaateen dhaqankii iyo caadooyinka dadka aan Yuhuudda ahayn, oo waxay u adeegeen ilaahyo qalaad. Ilaa qof ka dhex kacay dadka Ilaah, akhri sharciga Muuse, wuxuuna dadka kula dardaarmay inay towbad keenaan oo ay mar kale Ilaahay u huraan.
Isla markii ay dadkii toobad keeneen, Ilaahay dadkiisii ayuu ku noqday, ayaa daryeelay, oo haddana waxay noqdeen Ilaahood.
Ilaah weynaantiisa, jacayl xaq ah, samir, naxariis, iyo daacadnimada
Qaddarkan ugu horreeya ee Eebbe, waxaan aragnaa kuwa xaqa ah jacaylka Eebbe, Naxariistiisa, samir, iyo daacadnimada dadkiisa. Waxaynu aragnaa awoodda Eebbe iyo shuqulladiisa yaabka leh iyo mucjisooyinkiisa.
Inta lagu jiro wakhtigan Eebbe, waxaynu aragnaa midnimada iyo xidhiidhka Ilaahay ka dhexeeya (Rabbi), Erayga; Ciise, iyo Ruuxa Quduuska ah.
Ilaah wuxuu wax ka sii sheegay afkii nebiyadiisa imaatinka Masiixa: Ciise Masiix iyo imaatinka Ruuxa Quduuska ah.
Qaybtii labaad ee Ciise Masiix; Erayga
Qaybta labaad ee saddexda qaybood ee Kitaabka Quduuska ah waxay ka timid Matayos ilaa Falimaha Rasuullada 1:9. Qaybtan labaad, Ciise Masiix; Eraygu waa udub dhexaadka.
Waxaan akhrinay wax ku saabsan imaatinka Ciise Masiix, wiilka ilaahay. Ciise; Ereyga noolu jidh buu noqday oo dhulka ayuu u yimid isagoo Masiix ah, siduu Ilaah wax uga sii sheegay afkii nebiyadiisa.
Qaybtan labaad ee saddexda wakhti ee Kitaabka Quduuska ah, Waxaan aragnaa xiriirka ka dhexeeya Ciise Masiix iyo dadka jidhka ah ee Ilaah (Israa'iil). Waxaan aragnaa Ciise, Erayga nool, ficil ahaan. Waxaan akhrinay dhammaan calaamadaha, mucjisooyin, iyo yaabab Ciise ku sameeyey xoogga Ruuxa Quduuska ah, dadka Ilaah dhexdooda.
Ciise wuxuu matalayey Ilaaha Aabbaha ah iyo Boqortooyadiisa. Boqortooyadii Ilaah buu ku wacdiyey oo u keenay reer binu Israa'iil, oo ahaa odaygii carnal ahaa.
In kasta oo xaqiiqda, in qarniga labaad Ciise yahay xarunta, waxaan aragnaa midnimada iyo xiriirka ka dhexeeya Ilaaha Aabbaha ah, Ciise, iyo Ruuxa Quduuska ah.
Ciise wuxuu u yimid idaha lunsan oo reer binu Israa'iil ah
Ciise Masiix wuxuu markii hore u yimid idaha lunsan oo reer binu Israa'iil ah ee uma iman dadka aan Yuhuudda ahayn (Matthew 15:24). Xataa naagtii buu is barbar dhigay, oo ahaa nin aan Yuhuudi ahayn, leh eey! Laakiin rumaysadkeeda iyo dulqaadkeeda weyn awgeed, way heshay waxay waydiisatay (Matthew 15:21-28).
Marar badan Masiixiyiintu waxay yiraahdeen Ciise wuxuu saaxiib la ahaa cashuurqaadayaasha iyo dhillooyinka oo uu wax la cunay.
Waxay leeyihiin sidaan, si ay ugu caddeeyaan saaxiibtinimadooda gaalada, kuwa dunida ka tirsan oo ku nool gudcurka, iyo in la caddeeyo xaqiiqda, in ay u nool yihiin sida adduunka oo kale.
Si kastaba ha ahaatee, hadalkoodu sax maaha. Ciise wuxuu la cunay cashuurqaadayaal iyo dhillooyin, laakiin…
Marka hore, dadkani ma ahayn dad aan Yuhuud ahayn laakiin waxay ka tirsanaayeen reer binu Israa'iil. Waxaa loo tixgalin jiray idaha lunsan oo reer binu Israa'iil.
Waxaa lagu tirin jiray dembiilayaal iyadoo loo eegayo shuqulladooda. Sidaa darteed, Iyaga waxaa loola dhaqmay sidii dad aan Yuhuud ahayn, oo shirka Ilaahna waa laga xidhay (macbudka).
Marka labaad, Markii ay maqleen hadalkii Ciise oo ay la kulmeen dembiyadooda, waxay toobad keenay Jidkooda xun, Shuqulladoodii xumaa way ka noqdeen, oo u soo jeestay Ciise.
Farrisiintu weli waxay u haysan jireen cashuurqaadayaasha iyo dhillayada inay dembilayaal yihiin, maxaa yeelay, Ciise baa wax la cunay, waxay u qaateen in Ciise yahay saaxiibka dembiilayaasha iyo in Ciise oggolaaday oo uu oggolaaday dembiyadooda.
Si kastaba ha ahaatee, Farrisiintu ma ay ogayn in dembiilayaasha reer binu Israa'iil (Dadka Ilaahay) toobad keenay. Farrisiintu weli way tixgeliyeen oo waxay ula dhaqmeen sidii dembilayaal. Laakiin Ciise mar dambe uguma tixgelinayn inay dembilayaal yihiin, iimaankooda iyo toobad keenkooda darteed. (Sidoo kale akhri: Ciise ma ahaa saaxiibka cashuurqaadayaasha?).
Ciise wuxuu dib u heshiiyay Eebbe
Ciise wuxuu u yimid inuu soo celiyo xidhiidhka ka dhexeeya Ilaaha Aabbaha ah iyo ninka dhacay, kaas oo ku jabay Beerta Eden. Wuxuu ku dhashay jidhka, wuxuuna noqday Wiilka Aadanaha. Ciise ayaa qaaday dhammaan dembiyadii iyo xumaantii ninkii dhacay Isaga korkiisa oo baabbi'iyey dabeecaddii ninkii dhacay ee jidhkiisa. Shaqadiisii madax furashada Ciise wuxuu dib ugu soo celiyay Ilaah.
Qaybtan labaad, waxaan aragnaa imaatinka Ciise Masiix, Shaqadiisa furashada, iyo furashada ninkii dhacay.
Ciise ayaa xertiisii wax uga sii sheegay imaatinka Ruuxa Quduuska ah. Wuxuu ku dhawaaqay inuu imaanayo Raaxo kale; Ruuxa Quduuska ah. Sida Aabbuhu ugu dhawaaqay imaatinka Ciise Masiix iyo Ruuxa Quduuska ah. (ku. Bilowgii 3:15, Ishacyaah 7:14; 9; 40:10-11; 53:4-12, Yeremyaah 31:33-34, Yexessiel 11:19-20; 36:26-28).
Qaybta saddexaad ee Ruuxa Quduuska ah
Qaybta saddexaad iyo tan u dambaysa ee saddexda wakhti ee Kitaabka Quduuska ah waxay ka bilaabmaysaa Falimaha Rasuullada 2 oo waa qaybinta Ruuxa Quduuska ah. Waxaan aragnaa imaatinka Ruuxa Quduuska ah iyo xiriirka ka dhexeeya Ruuxa Quduuska ah iyo abuurista cusub. Abuuridda cusub waa kaniisadda; Jidhka Ciise Masiix.
Qaybtan saddexaad ee Ruuxa Quduuska ah, Waxaan sidoo kale aragnaa midnimada iyo xiriirka ka dhexeeya Ilaaha Aabbaha ah, Ciise; Erayga, iyo Ruuxa Quduuska ah.
Ruuxa Quduuska ah wuxuu matalaa Aabbaha iyo Ciise Masiix; Erayga ku jira abuurista cusub.
Ruuxa Quduuska ah ayaa ka markhaati furay Ciise Masiix. Sida Ciise uga markhaati furay Aabihiis. Ma kala maarmi karaan, sida ninka cusub uu ka kooban yahay ruux, naf, iyo jir
Waqtigan xaadirka ah, Waxaan aragnaa shuqullada Ruuxa Quduuska ah.
Waxaan akhrinay calaamadaha, mucjisooyin, iyo yaabab, Wuxuu ku sameeyay ninka cusub. Sida Ciise, Yaa ahaa Curadka abuurka cusub.
Ruuxa Quduuska ah la'aanteed, ninka cusub waxba ma qaban karo. Ninka cusub wuxuu gebi ahaanba ku tiirsan yahay Ruuxa Quduuska ah, sida Ciise.
Sida badbaadadu ugu timid dadka aan Yuhuudda ahayn
Balantii iyo imaatinka Rasuuluhu; Ruuxa Quduuska ah wuxuu ahaa kiiskii ugu horreeyay ee loogu talagalay dadka Ilaah (Israa'iil). Laakiin nimcada Eebbe, badbaadada iyo ballanka iyo dhaxalka, oo weliba dadka aan Yuhuudda ahayn u yimid (ku. Roomaanka 11:11).
Qof walba, kuwaas oo rumaystay Ciise Masiix oo diyaar u ahaa iska dhig dabeecaddiisa dembiga leh oo dembigiisa ka soo noqda oo Ilaah u adeega, lahaa awood uu ruuxa dib ugu dhalan karo, oo noqda abuur cusub; ina Illahay (tani waxay khusaysaa lab iyo dheddig labadaba) iyo qayb ka mid ah jidhka Masiixa.
Qof walba, Ayaa ah Mar labaad ku dhashay Masiixa oo lagu tallaalay Ciise Masiix, waxaa leh dadka runta ah ee Ilaah oo leh Ruuxa Quduuska ah.
Qaybintan saddexaad iyo tan u dambaysa ee Ruuxa Quduuska ahi wali waa ay jirtaa waxayna soconaysaa ilaa dhammaadka wakhtiga.
‘ Dhulka milix ahow’
