E toatele tamaiti, e le fiafia ma latou le iloa lelei po o ai i latou, ma lagona le leiloa i le sosaiete. E toatele tamaiti e lagona le pei o se tamaitiiti ua leiloa ma ua faanoanoa ma ua le toe fia ola. E ui ina ua tofia e le Atua le tane ma le fafine; tane ma ava o ni matua ma tuuina atu fanau ia i laua e tausia, puipui, amio pulea, sao, ma tausia i latou i le Alii ma Lana Afioga, ua na o ni nai tagata e usiusitai ia te Ia ma faia le mea ua poloaiina ai i latou e le Atua e fai. O lenei galuega taua ua tuuina mai e le Atua ua mou malie atu i tua ma tuu atu e matua i le tiapolo le mea tonu lava e finagalo i ai, o lona uiga ia ave le tama mo lona malo ma faaumatia le tama. E mafai e le tiapolo ona faatino lana fuafuaga leaga ona o le toatele o matua e pisi tele ia i latou lava. Latou te taulai atu ia i latou lava, a latou miti, manaoga, ma le ola, ma maua a latou galuega, faatinoga, ma tupe e sili atu ona taua nai lo le tausia o le la tama(toe). Latou te filifili pe faʻapefea ona latou manaʻo e ola io latou olaga ma latou faʻamoemoeina le la tama(toe) e fetuutuunai i o latou manaoga. Ona o lea amio, o le tele o fanau ua tuu atu i o latou taunuuga ma ua tuuina atu i isi e tausia ma faafailele i latou. Ae e le mafai lava ona suitulaga i le faafaileleina moni o matua. O le tele o matua e le o iloa se afaina i le aumaia o le latou tama i le fale tausi tamaiti poʻo isi fale tausi tamaiti ma manatu latou te fesoasoani i le tamaititi.. Aua ua fai mai le lalolagi, e lelei mo le atinaʻeina o se tamaititi ma o latou tomai faʻaagafesootai.
Le le lava o le gauai atu i le tamaititi
E toatele matua, e leai so latou malamalama i le Upu ma le finagalo o le Atua ma o le mea lea e toatele e talitonu i lenei pepelo o le lalolagi ma faatino ai.. Ona o lena, e toatele tamaiti ua leai ni o latou aiga fiafia ma se siosiomaga saogalemu. Latou te le o mai i le fale pe a uma le aoga, a'o fa'atali lo latou tina ma se ipu lauti ma se mea'ai ma fa'ailoa ia i latou lo latou aso, a o latou faalogologo lelei atu iā i latou.
I le tele o aiga, ua uma ona tuuina atu le pepe i isi pe a mavae ni nai vaiaso talu ona fanau mai, nai lo le tausia ma le faafaileleina e matua. Ua felafoa'i le tamaitiiti i lea mea ma lea mea; i le tausiga o tamaiti, o se tausi tama, tamamatua ma tinamatua, tuagane ma tuagane, se tuaoi, ma isi. Ona o lena, e leʻi ola aʻe le tamaititi ma e leʻo tuputupu aʻe o ia i se siosiomaga saogalemu saogalemu ma e leʻo aʻoaʻo e faʻapipiʻi o ia lava.. E leai se malamalama o matua i le auala e tausia ai le la tama ma i nisi tulaga, e oo lava ina le toe pulea le la tama.
E te manatu, pe afai e piki se tamaitiiti i le faaiuga o le aso e se tasi o matua ma sau i le fale, e fiafia le matua e vaai atu i le tamaitiiti ma tuuina atu le gauai manaomia i le tamaitiiti. Ae paga lea, e le o taimi uma lea. Aua o le tele o taimi ua fiu le matua i lana galuega ma ua vaivai tele e faalogo ma tuu atu le gauai manaomia i le tamaitiiti. Tuu na o le taaalo ma le tamaitiiti. O le tele o taimi e manaʻomia ai e le matua ona saunia le 'aiga o le afiafi. O le taimi la lea, e le mafai ona faalavelaveina le matua. O le mea lea i le tele o aiga, o le televise, laupapa, pe (taaloga)komepiuta ua ki, ina ia faafiafiaina le tamaitiiti, a o le matua e mafai ona fai (s)e finagalo o ia e fai i le filemu uma ma le filemu.
Ona tuufesili ai lea o le toatele o matua, aisea e pisi ai a latou fanau, leotele, le popole, fa'atopetope, fouvale, ma lē usiusitaʻi ma lē faalogo iā i latou.
Ae afai e le faia e matua se faataitaiga lelei mo le la tama(toe) ma e pisi tele ia i latou lava ma e le faʻaaluina se taimi e faʻalogo ai i le la tama, pe faapefea ona aoao se tamaitiiti e faalogo? Afai e tuuina atu se tamaitiiti ma tuuina atu i isi, pe o le a lagona e le tamaitiiti le manaomia ma le alofagia? E faʻapefea ona aʻoaʻo se tamaititi ia toʻa ma faʻapipiʻi ma faʻamaoni, pe a le tausia ma faafaileleina le tamaitiiti i lona lava si'osi'omaga saogalemu e nonofo ai ae felafoa'i i lea mea ma lea mea? Afai e mafaufau se alii ma se tamaitai i o la’ua lava olaga, galuega, ma tupe e sili atu ona taua nai lo le tausiaina o a latou lava fanau, aisea ua latou filifili ai e fai ni fanau?
Atonu e le toe avea se tamaitiiti ma se tamaitiiti
Aoao le tamaitiiti i le ala e tatau ona ia ui ai: ma ina ua matua o ia, e lē te‘a ‘ese ai o ia (Faataoto 22:6)
I le matou sosaiete, atonu ua le toe avea se tamaitiiti ma se tamaitiiti ae ua faia e pei o se tagata matua ma ua faamoemoe mai lona laitiiti e na te tauaveina le matafaioi, faatino, ma faia faaiuga. Ae pe ua mafai e se tamaitiiti ona fai filifiliga sa'o?
O le tele o matua e pisi tele ia i latou lava ma o lea latou te le gauai atu ai i le la tama(toe), o lea e tele mea, o mea e le lelei mo le tamaititi e talia. E masani ona le iloa e matua le mea o loʻo faia e le la tama, oa mea e aafia ai le la tama, ma le o loo taaalo ma le la tama. Ina ia puipuia ai feeseeseaiga ma misa, latou te tuuina atu i le la tama le saolotoga uma e fai ai le mea e manao le tamaitiiti e fai. O le tuuina atu ia i latou o lo latou saolotoga e mafai ai e matua ona ola io latou lava olaga, ma fai le mea latou te mananao e fai. Nai lo le tu'u ese o latou lava mana'o ma le ola ae teu fa'afaigaluega i le la tama.
Le leai o se pule faamatua
E lē gata i lea, sa iā i tatou tamā o o tatou tino, o ē na faasaʻoina i tatou, ma sa matou avatu ia te i latou le migao: e le sili ea ona tatou usiusitai i le Tamā o agaga, ma ola? Auā na latou a‘oa‘i mai ‘iā te i matou i nai aso e tusa ma lo latou loto i ai; a o Ia mo lo tatou manuia, ina ia tatou tofusia faatasi i Lona paia. O lenei e leai se aoaiga mo le taimi nei e foliga mai e olioli, ae tiga: e ui i lea, mulimuli ane e fua mai ai le fua filemu o le amiotonu ia te i latou o e faaaogaina ai (Eperu 12:9-11)
I le tele o aiga, ua misi le pule faamatua ma ua le aoaoina le tamaitiiti i aso taitasi i le Upu ma mea o le Malo o le Atua, ae o le tamaitiiti e fafagaina o ia lava i mea o lenei lalolagi. E le aoaiina ma faasa’o e matua le la tama, ae tuu atu le la tama e fai lona lava ala. Ona o lena mea e le vaai maualuga le tamaitiiti i matua ma le ava ia i latou.
Fanau, Usitai i ou Matua i le Alii: mo lenei mea e saʻo. Ia e ava i lou tama ma lou tina; (o le poloaiga muamua lea ma le folafolaga;) Ina ia manuia ai oe, Ma e te nofo umi i luga o le lalolagi (Kolose 3:20)
E toatele matua e mananao e tausia le ola, lea sa latou maua ae latou te lei faaipoipo. Ma o le mafuaaga lena o le tele o matua e le matua atoatoa ma tauaveina le matafaioi e tausia ma faafailele a latou tama. Nai lo lena, latou te fia tumau i le talavou e faavavau, ia manuia, ma faamatuu atu lo latou tiutetauave i isi. I le tele o aiga, ua le toe avea matua ma matua, O Ai Vae, faafaileleina, Tausi lelei, puipui, sao, ma aoai le tamaitiiti, ae e sili atu e pei o se uo, o ai e fia fiafia ma talia e le tamaitiiti. Sa latou tuu le la tama i luga o se tulaga ma ‘aufana’ i lo latou loto ina ia faamalieina ma faamalieina le tamaitiiti, nai lo le faatonu o le tamaitiiti ma faasaʻoina a latou amio. Ae o le upu fai mai, afai e te le aoai ma faasa’o (aoai) lau tama, e te le alofa i le tamaitiiti (Faata 13:24; 29:15; 29:17)
E manaomia e le tamaitiiti ni tuaoi ma le taitaiga mai ona matua ma e manaomia ona aoaiina ma faasa’oina. Afai e le o iai lenei mea i le olaga o le tamaitiiti ona avea lea o le tamaitiiti ma le manatu faapito, fa'amaualuga, migatu, fouvale, ma le le faaaloalo i matua. E le usitai le tamaitiiti i matua i mea uma ma aua le fefe (maua le maofa) o matua, ma o le mea lea e lē āva ai le tama ia te i latou, e pei ona poloai mai ai le Upu (Efeso 6:1-3, Kolose 3:20, Esoto 20:12). Afai latou te le usitai ma ava i matua, pe faapefea ona mafai e le tamaitiiti ona usiusitai i le Atua i mea uma ma ava ia te Ia? Ma e le o mea uma, aua o lenei amioga e mafua ai ona avea le tamaititi ma se fana e le taʻitaʻia i le sosaiete ma o le a le mafai pe naunau e fetuunai ma gauai atu i isi.. O lenei tulaga ua uma ona tupu i le au faauu, e le faʻamoemoe e amata i le pito i lalo o se kamupani ae i se tulaga faʻapitoa.
O nisi o matua e tauia lo latou toesea e ala i le faaleagaina o le tamaitiiti i ituaiga uma o meaalofa, tafaoga, ma malologa. Latou te tuuina atu mea uma i le tamaitiiti (s)e finagalo o ia, vagana ai i latou lava. Ae o lenei amio, o le a latou atili ai ona leaga, aua o le a faaleagaina le tamaitiiti ma na o le alofa i matua mo meaalofa latou te maua ae le o le ituaiga tagata. A oo ina matua le tamaitiiti, (s)e na o le a asiasi pe telefoni i ona matua pe a (s)na te manaomia se mea ae le ona (s)e alofa o ia ia i latou ma e manao e faaalu se taimi ma i latou. Leai, (s)e sili ia te ia le faaalu o se taimi ma ana uo, nai lo le aiga. Aua o fea sa i ai matua, pe a manaomia e le tamaitiiti?
Le aafiaga o le tatala o faaipoipoga i fanau
Ma aua nei galo ia i tatou le aafiaga o le teteʻa i le olaga o se tamaititi. Teteaga e le gata ina tupu i tagata le talitonu ae faapea foi i tagata talitonu. E toatele tagata talitonu ua solia a latou feagaiga o le faaipoipoga ma faila mo teteaga. E mafua ona o le toatele o tagata talitonu e tumau i le faaletino ma ola e pei o le lalolagi, ma o lea ua taitaiina ai i latou e agaga faalelalolagi.
Pe a tatala le faaipoipoga a matua, e masani ona lagona e le tamaitiiti le nofosala ona e masani ona manatu le tamaitiiti faapena (s)o ia e nafa ma le tatalaga o faaipoipoga. E tatau i le tamaititi ona taulimaina ma saili se auala e foia ai. E toetoe lava a le mafai, aua o lea ua le toe i ai se fale saogalemu o le tamaitiiti ma lona tina ma lona tama, ae e nonofo i se aiga malepelepe se tasi pe lua.
E masani ona manatu mātua e mafai e a latou fanau ona taulimaina le tulaga e ala i le faia o se talanoaga lelei. Ae o le tele o taimi, e le fa'aalia ma fa'asoa e le tamaititi ona lagona moni ma fa'alavelave.
E loka e le tamaititi o ia lava i totonu o lona potu ma taumafai e sola ese mai le mea moni faitau tusi, matamata televise, taalo i taaloga, faalogologo i musika, ma le faʻaaluina o le taimi i luga o le komepiuta poʻo faʻasalalauga lautele. E mafai e le tamaititi ona faʻafefeina o ia lava i lana lava lalolagi faʻatauvaʻa ma e oʻo lava i le faia o suiga e sola ese ai mai le mea moni ma faʻafetaui le tulaga.. E ala i le faia o nei mea, e toatele tamaiti i luga ia i latou lava mo le malo o le pouliuli ma o loo agai atu i le to e le gata
Pule i le ola i tamaiti
Ona o le tele o tamaiti e le fiafia ma le fiafia ae lagona le leiloa i totonu o latou aiga, i le aoga po o le sosaiete. Latou te le lagona le mananao, talisapaia, ma malamalama, ae ua latou lagona le teenaina, le vaaia ma leiloa. Latou te mafatia i lagona o le atuatuvale lea e pulea o latou olaga. O le tele o taimi o nei lagona o le atuatuvale e matua malosi lava e le toe fia ola ai fanau, ae o loo naunau i le oti. E mafua ona o nei lagona o le atuatuvale e afua mai i le malo o le pogisa, e pule ai le oti. Pe a valaau le oti ia i latou, o le a latou usiusitai ma faamutaina o latou ola.
E faapefea ona ulu atu nei agaga leaga mai le malo o le pogisa i le olaga o le tamaitiiti, leai se mea o iai. Aua e tele faitotoa e mafai ai e nei agaga leaga ona ulu atu i se olaga. Na mafai ona latou ulufale i le taimi o le maitaga pe ana fai na aafia matua i faiga faataulaitu pe fetuu le tamaititi ona e leʻi fuafuaina le maʻitaga.. Sa mafai ona latou ulufale atu a o tuputupu ae, e ala i le toesea o o latou matua, se faaletonu o le mafaufau, auai ma agaga leaga e ala i (agafesootai) ala o faasalalauga; televise, tusi, taaloga vitio, musika, meataalo, taaloga faataulaitu, a tatala faaipoipoga, sauaga i le aoga, sauaga fa'afeusuaiga pe fa'aletino ma isi.. Atonu e tele naua mafuaaga.
Ae i le Malo o le Atua, e te le o sailia le mafuaaga ma eli i tua, ae e sau ma le fofo. E te le gaoioi mai le tino, Pei o le Lalolagi, e ala i le faʻaaogaina o ituaiga uma o togafitiga ma vailaʻau, ae tou te galulue e tusa ma le Agaga. I lenei mataupu, ua e poloai atu i lenei agaga leaga o le oti e tuu le tamaitiiti i le Igoa o Iesu; I lana pule.
Pe a laveaʻiina se tamaititi mai le oti e taua le tausia o le tamaititi i le Upu ma mea o le Malo o le Atua..
Tausia o se tamaitiiti i le Afioga a le Atua
Ma ia e alofa atu i le Alii lou Atua ma lou loto atoa, ma lou agaga atoa, ma lou malosi atoa. Ma o nei upu, lea ou te fai atu ai ia te oe i le aso nei, e i ai i lou loto: Ma ia e aoao atu ai ma le filiga i lau fanau, ‘e te tautala fo‘i ‘iā te i latou pe a e nofo i lou fale, ma pe a e savali i le ala, ma pe a e taoto, ma pe a e tu i luga. ‘E te fusifusia fo‘i e fai ma fa‘ailoga i lou lima, e fai fo‘i ia ma fa‘ailoga i le vā o ou mata. ‘Ia e tusi fo‘i i pou o lou fale, ma luga o ou faitotoa (Teuteronome 6:5-9)
Ua tuuina atu e le Atua fanau i matua, e tausia ma aʻoaʻoina i latou i le mataʻu iā Ieova. E le faapea e tatau ona e faatupuina le fefe e pei o le fefe i le Atua ina ia fefe ai lau tama ia te Ia.. E le faapea foi e tatau ona e tuuina atu i lau tama ituaiga uma o tulafono faaletulafono e maua mai i le tino.. E pei o aso tuai na tupu, ma iu ai i le liliuese mai le Atua.
Ae o le tausia aʻe o lau tama i le mataʻu i le Alii o lona uiga e te tausia ma aʻoaʻoina lau tama mai le Upu ma le Agaga ma faamasani i le Atua ma mea ua Ia faia ma atiina ae ai le mataʻu e pei o le mataʻu i le Atua..
E te faamasani ma faamasani i latou i le Malo o le Atua ma Lona finagalo, ma aʻoaʻoina le tamaitiiti i le eseesega o le Malo o le Atua ma le malo o le pōuliuli ina ia atiina aʻe ai e le tamaitiiti le faautauta faaleagaga.
E te molimau atu i vavega a le Atua i lou olaga ma faaali atu ia i latou Lona silisiliese ma le uiga o le avea ai nofo ia Keriso ma savavali ia te Ia. Aua e te natia galuega a le tiapolo, ae faailoa atu i le tamaitiiti, ina ia lapataia le tamaitiiti. Manatua, o le faatuatua o se olaga e ola ai. E ala i le faaalu o se taimi ma lau tama i le Afioga a le Atua na i lo le tuu o lau tama i tua o le televise po o le komepiuta, o le a iloa e le tamaitiiti le Upu (Faitau foi: “Faataga tamaiti eo mai ia te Au, aua le vavao i latou”).
O matua o faataitaiga a fanau
E manaomia uma matua e tausia se tamaitiiti. E tatau i le tina ona a.o tausia ma faafailele le tamaitiiti, a o le tama e aoai ma faasa’o le tamaitiiti ma tausia le tamaitiiti i le aoaiga ma le apoapoaiga a le Alii.. E lē tatau i le tamā ona faalotovaivaia le tamaitiiti e ala i le faaonoono i le tamaitiiti (ita), mo se fa'ata'ita'iga e ala i le fa'atauva'a o le tamaititi ma le tautala i upu le lelei (Efeso 6:4, Kolose 3:21).
O olaga o matua ma a latou faataitaiga o ni mea taua ia i le tausiga o se tamaitiiti. Aua o le toatele o fanau e vaavaai i olaga ma amioga a o latou matua, ma afai latou te ola i se olaga pulea e fetaui lelei ai a latou upu ma a latou amioga.
Aua afai e te aoaoina lau tama aua le pepelo, a ua e pepelo, mo se fa'ata'ita'iga pe a vala'au se tasi ae tago lau tama ile telefoni, ma e fai atu i le tamaititi "taʻu i le tagata ou te le o iinei", e te pepelo ma o le a leiloa lou fa'amaoni. E le tatau ona e ofo pe a le talitonuina atoatoa oe e lau tama pe kopi foi e lau tama lau amio ma pepelo foi.. Ae e leai se mea e nofo ai le pepelo i le olaga o se tagata talitonu ua toe fanaufouina.
E faapena foʻi ona faatatau i le āva i ou mātua. Pe a e aʻoaʻoina lau tama ia faʻaaloalo i matua ma faʻaaloalo ia i latou, ae fai tala e uiga ia te oe lava ma tautala leaga i ou matua (i le tulafono), o le a le ituaiga aafiaga o lenei mea i le tamaitiiti?
O oe o se sui o le Malo o le Atua ma o se faʻataʻitaʻiga i lau tama aua latou te vaʻaia oe ae latou te le vaʻai i le Atua (ma le tele o kariota ma le au tietie solofanua). Afai e te aʻoaʻoina le tamaititi i le Upu ae e te le usitaʻia afioga a le Atua ma e te le faia mea e te aʻoaʻoina ai lau tama, ona taʻua lea e le Tusi Paia o oe o se tagata pepelo (Mata 23:3, O le 7 7:6-7, Tito 1:16). Afai e te le faia mea e te fai atu ai, e faapefea ona talitonu ma faatuatua se tamaitiiti i le Atua ma faia mea ua Ia fetalai mai ai i Lana Afioga? E pei ona ta’ua muamua, o oe o se sui o le Atua ma e pei lava o Iesu, ma o lea lava, o se ata o le Tama, e tatau foi ona avea oe ma ata o Ia.
E tulaga ese uma tamaiti
Ua faaaoga e le lalolagi se tusi lesona mo le tausiaina o fanau, lea ua faia e a.o. sociologists, faiaoga ma tamaiti fomai o mafaufau ma foma'i mafaufau. Ua tofia i latou i le lalolagi ma e tusa ai ma le lalolagi, ua ia i latou le poto ma le poto e fesoasoani ai ma ta’ita’ia fanau ma fautuaina matua ma avatu ia i latou meafaigaluega e tausi ai le la tama(toe).
E iai foi le Atua a Tusi Lesona; Le Tusi Paia. Ae o lenei Tusi Taiala e se ese mai le tusi lesona, o loo faaaogaina e le lalolagi, ma fai mai le faafeagai tonu o mea o fai mai ai le lalolagi. Ae afai e te talitonu i le Upu, ona e usitai lea i le Upu ma faaaoga le Upu i lou olaga ma le olaga o lau tama.
O tusitusiga uma o le paia e tuuina mai e ala i musumusuga a le Atua, Ma e aoga mo aʻoaʻoga, mo le aʻoaʻiga, mo le faasaʻoina, mo le faatonuga i le amiotonu: O Le Tagata o le Atua E Mafai Ona Atoatoa, teuteuina lelei i galuega lelei uma (2 Taimi 3:16)
O le a a'oa'oina oe e le Alii i aso uma ma ta'ita'ia oe mai Lana Afioga ma Lona poto ma le poto, lea e te manaʻomia e tausia ai lau tama. O le a Ia musuia oe ma tuuina atu ia te oe mai Lana Afioga ma le Agaga malamalamaaga e te manaomia. E mafai ona e fesili atu i isi mo se fautuaga pe talanoa foi i le lalolagi, a o lo outou Tamā o i le lagi, O ai le na faia lau tama, o le a avatu ia te oe le fautuaga sili o loo i ai. Na te silafia lelei mea e manaʻomia e lau tama ma faʻaalia ia te oe mea o loʻo natia mo ou mata. O le mafuaaga lena e taua ai le faaalu o se taimi ma Ia i le Upu ma le tatalo i aso uma ma tausia lau tama mai lau sootaga ma Ia..
O se vete a le tiapolo
I le avea ai ma se tagata talitonu ua toe fanauina, e te fai ma sui o le Malo o le Atua ma pe afai e te ola i le Agaga, e te tauaveina le fua o le Agaga. O lenei fua e tatau ona i ai i lou olaga ma e tatau ona avatu i isi, I lenei mataupu, i lau tama. Ina ia e fafagaina faaleagaga lau tama ma tuputupu aʻe i le poto o le Upu ma le mana o le Agaga Paia.
Aua le faitio e uiga i lau tama, ae faafetai i le Alii mo lau tama ma valaau i mea e le o iai. Nai lo le fai atu i taimi uma mea e te vaʻaia ma faʻasoa atu i le lalolagi o siomia oe.
Tatalo ma fai lau tama mo le Malo o le Atua ma talosagaina le agaga o lau tama. Puipui lau tama mai faatosinaga a le lalolagi e oo lava i le aoga. Aua e iai a'oga Kerisiano e a'oa'o tupe, auala mafaufau loloto, mafaufau, ma isi mea faataulāitu ma e aafia i isi lotu. O lea ia mataala ma auai, ina ia e iloa tonu le mea e fai i le aoga a lau tama ma tutu atu mo Iesu. Tatalo mo aoga ma faiaoga ma valaau i mea e leai, ma e tusa ma le finagalo o le Atua, e peiseai o latou.
I le avea ai ma Kerisiano toe fanaufouina o loo e i ai pea i taua faaleagaga, e le tatau ona galo ia te oe lenei mea. E tatau foi ona e iloa o lau tama o se vete a le tiapolo ma o le a ia faia soo se mea na te mafaia e manumalo ai lau tama mo ia lava., e faatuina lona malo i lenei lalolagi. E faaaogā e le tiapolo ituaiga uma o puna o faafiafiaga, aoga, tausi fale ma isi. ina ia faataunuuina lana misiona ma manumalo ai i le tupulaga fou mo ia lava.
‘Ia fai ma masima o le lalolagi’


