I le Ioane 4:21, Fai mai Iesu i le fafine mumūl sa, E te tapuai ia te oe le iloa le mea. O upu nei a Iesu e talafeagai. E toatele tagata Kerisiano eo i le lotu e tapuai ai, a o latou te le iloa o ai latou te tapuai moni lava. E te iloa o ai lau tapuaiga? O le a le uiga o le fetalaiga a Iesu e faapea ‘Tou te tapuai tou te le iloa le mea,’ o le a le uiga o le tapuai i le Atua e tusa ai ma le Tusi Paia, ma o le a foi le faamaoniga i lou olaga?
O le tala ia Iesu ma le fafine Samaria mulilua i le vaieli
I le Ioane 4 tatou te faitau ai i le tala ia Iesu ma le fafine Samaria mulilua i le vaieli o Iakopo. Ina ua tuua e Iesu Iutaia, aua foi le au faresaio, ‘ua ui atu fo‘i i Samaria i Kalilaia, sa latou afe i Sukara (o se aai i Samaria).
Na o atu le au soo i le aai e faatau ai aano o manu. Ma Iesu, O Le na vaivai i Lana malaga, sa nofo i tafatafa o le vaieli o Iakopo.
A o nofo Iesu i tafatafa o le vaieli o Iakopo, na sau le fafine Samaria e utu vai i le vaieli.
Na fetalai atu Iesu i le fafine Samaria, Aumai ia Ou te inu.
Ae nai lo le tuuina atu o se vai ia Iesu, Sa ia fesili atu ia te Ia pe aisea, o se Iutaia, fesili atu ia te ia e inu, o le fafine Samaria? Talu ai e leai ni feutagaʻiga a tagata Iutaia ma Samaria.
Ua tali atu Iesu ia te ia, pe ana ia iloa le meaalofa a le Atua ma Po o ai o Ia, na fai atu ia te ia e avatu ia te Ia se vai, semanu e ole atu ai o ia ia te Ia, ma po ua Ia tuuina atu ia te ia vai ola.
E leʻi malamalama le fafine Samaria i upu a Iesu
E leʻi malamalama le fafine Samaria i upu a Iesu. Sa ia fesili ia Iesu, o fea na Ia maua mai ai lena vai ola, auā e leai sana mea e utu ai vai ma e loloto le vaieli?
Sa ia fesili atu foi ia Iesu pe sili atu o ia i lo latou tama o Iakopo, o lē na avatu ‘iā te i latou le vai‘eli ma inu ai o ia ma ona atali‘i ma manu.
O lē e inu i le vai ola e lē toe fia inu lava
Ua tali atu Iesu i le fafine, ‘ina ‘ia toe fia feinu uma lava o ē feinu i lenei vai. Ae o se tasi e inu i le vai na tuuina atu e Iesu ia te ia, e le toe fia inu lava.
O le vai ola lea e avatu e Iesu, e avea fo‘i ‘iā te ia ma vaipuna e puna i luga i le ola e fa‘avavau.
Na manao le fafine Samaria e inu i lenei vai ola lea na fetalai i ai Iesu.
Sa ia ole atu ia Iesu e avatu ia te ia lenei vai, ina ia lē fia inu o ia pe alu atu i le vaieli o Iakopo e utu vai.
Sa poloaiina e Iesu le fafine Samaria e alu e valaau lana tane ma toe sau ia te ia.
Ua tali mai le fafine ia Iesu, e leai sana tane.
Na fetalai atu Iesu i le fafine, e sa'o lana tala e leai sana tane, auā e to‘alima ana tane. Ma o lē ua ia maua nei e lē o lana tane.
E te le iloa, O ai e te tapuai i ai
Fai mai le fafine na ia iloa o Iesu o se perofeta. Sa faaauau pea ona ia faapea atu, sa tapuaʻi o latou tamā i lenei mauga ma ua faapea mai tagata Iutaia, o Ierusalema le nofoaga e tatau ona tapuaʻi ai tagata.. Na tali atu Iesu:
Fafine, talitonu mai ia te Au, e oo mai le itula, ae tou te le o i lenei mauga, e le o i Ierusalema foi, tapuai i le Tama. Tou te tapuai tou te le iloa le mea: matou te iloa mea matou te tapuai i ai: auā e mai i Iutaia le faaolataga. Ae oo mai le itula, Ma o lenei, pe a tapuaʻi i le Tamā o ē tapuaʻi moni i le agaga ma le faamaoni: aua o loo saili le Tama e tapuai ia te ia. O le Atua o le agaga: o e tapuai foi ia te ia e tatau ona tapuai ia te ia i le agaga ma le faamaoni
Ioane 4:21-24
Na tali atu le fafine na te iloa o le Mesia, o lē ‘ua ta‘ua o Keriso, o le a afio mai ma pe a afio mai o Ia na te taʻu atu ia te i latou mea uma. Ua fetalai atu Iesu ia te ia, o Ia o Ia, o lē na talanoa ma ia.
Sa talitonu le fafine i upu a Iesu ma molimau atu ia te Ia
Na talitonu le fafine i upu a Iesu ma alu atu ai i le aai e molimau atu ia te Ia. E toatele Samaria na talitonu i le upu a le fafine, o le na molimau atu na tau atu e Iesu ia te ia mea uma na ia faia ma mafaufau pe moni o Ia o le Keriso. Ua latou o atu i fafo o le aai ia Iesu.
Na ʻaiʻoi atu pea tagata Samaria iā Iesu ina ia faatasi ma i latou. Na talia e Iesu la latou talosaga ma nofo ai i le aai mo aso e lua. I na aso, e toatele isi tagata na talitonu ona o Ana afioga.
Sa iloa e tagata Samaria e ala i Ana upu o Iesu o le Faaola moni lava o le lalolagi (Ioane 4).
O afioga a Iesu ma le faaaliga o le upumoni na aumaia ai se suiga i le faatuatua o tagata Samaria
O upu a Iesu na aumaia ai se suiga i le faatuatua o tagata Samaria. O Iesu o le ata o le Atua ma ua faaalia mai e ala i Lana afioga le Tama (le Atua o Isaraelu), le mea moni, O Iesu o le Mesia, ma le tapuaiga moni i le Atua.
Sa manatu tagata Samaria sa latou matatau i le Alii le Atua ma tapuai atu ia te Ia. Ae peitai, Na fetalai atu Iesu i le fafine Samaria na te leʻi iloa Po o ai na te tapuaʻi i ai.
O le a le faamaoniga e iloa ai e le fafine Samaria po o ai na ia tapuai i ai? O le a le mafuaaga na ia le iloa ai Po o ai na ia tapuai i ai?
E tali lenei fesili, e tatau ona tatou vaavaai i tagata o Samaria ma lo latou tupuaga, ola, faatuatua ma le mafutaga ma tagata Iutaia.
O le ā le tala a le Tusi Paia e uiga i le faiā i le va o tagata Iutaia ma Samaria??
O le fanauga a Isaraelu o ituaiga e sefululua o Isaraelu. Na laveaiina i latou e le Atua mai le mana o Farao ma taitai atu i latou i le toafa i le nuu o le folafolaga. O le fanauga uma a Isaraelu na fananau mai i lalo o le Tulafono a Mose ma ola i lalo o le Tulafono ma sa peritomeina tane i le tino i le aso valu. (a.o. Kenese 17:9-14; Esoto 3:8-10; 20; Levitiko 18:2-5; Faamasino 6:8-10).
O le Tulafono a Mose ma le au perofeta na faʻaalia ai mea e le vaaia ma faʻaalia le Atua o Isaraelu i tagata ma faia. Lona finagalo ma ona ala iloa e i latou.
O le Tulafono o se faiaʻoga aʻoga ma na puipuia ai tagata o le Atua seʻia oo i le afio mai o le Mesia (Kalatia 3:23-24).
Le puipuia o le faaleagaina o le fanau a Iakopo
O se tasi o tulafono a le Atua e faatatau i le faaipoipoga ma le taofia o le fanau paia a Iakopo mai le fefiloi ma le fanau leaga a Nuuese..
Sa lē faatagaina se tane Iutaia e faaipoipo i se fafine faapaupau ma se fafine Iutaia sa lē faatagaina ona faaipoipo i se tane faapaupau. Sa tatau ona tumau le paia o le fatu (a.o. Teuteronome 7:1-4; Esera 10:3; Neemia 13:23-30).
Ae peitai, i le taimi o le faatagataotauaina o Asuria na faaletonu mea.
O le fanau a Isaraelu, o ē na totoe i le nu‘u o Samaria, sa le tumau i le paia. O Isaraelu, o le na nofo i tua, sa le tausia le Tulafono a Mose ma sa le tumau faamaoni i le afioga ma poloaiga a le Atua. Nai lo lena, sa latou fouvale ma agasala i le Alii.
Na latou ō i la latou lava ala ma fefiloi ma tagata faapaupau i Samaria ma faaipoipo atu iā i latou. Na faapefea ona o mai tagata faapaupau i Samaria?
Le faatoilaloina e Asuria o Isaraelu
Ina ua uma ona faatoilaloina e le tupu o Asuria ia Isaraelu (auā ‘ua latou agasala i le ALI‘I lo latou Atua ma ‘ua latou faia fa‘alilolilo mea e fa‘asagatau i le finagalo o le Atua, ma ‘au‘auna i tupua), Isaraelu (o ituaiga e sefulu o Isaraelu) na faaaunuua i isi vaega o le emepaea o Asuria ma ave faapagota. Na o ni nai tagata Isaraelu (aemaise o tagata matitiva) sa tuua i tua.
Na faatumuina e le tupu o Asuria le nuu o Samaria i tagata faapaupau mai isi atunuu na faatoilaloina (Papelonia, कुठाह, Ava Amato, ma Sefavaima) ma tuu atu i latou i aai o Samaria, ma nonofo ai i ia aai.
Ae ona sa latou le matatau i le Alii le Atua o le laueleele ma sa latou le iloa le ala (sauniga), ‘Ua ‘auina mai e le Atua o le nu‘u leona ‘iā te i latou, ma fasia i latou.
Ina ua latou ta'u atu i le tupu o Asuria lenei mea, ‘ua ia poloa‘i atu ‘iā te i latou e ‘ave se tasi o ositaulaga ma tu‘u atu ‘iā te ia e nofo ai ma a‘oa‘o atu i tagata le amio a le Atua o le nu‘u..
Ona sau ai lea o se ositaulaga mai Samaria ma nofo i totonu Peteli ma aoao atu i tagata le ala e tatau ai ona latou matatau i le Alii.
Ae peitai, na faia pea e nu‘u ta‘itasi o latou lava atua ma tu‘u ai i fale (malumalu) o mea maualuluga, na faia e Samaria, o nu‘u ta‘itasi i o latou ‘a‘ai sa latou nonofo ai.
Sa matata'u tagata i le Alii, a ‘ua ‘au‘auna i o latou lava atua
Sa latou matatau i le Alii, a ‘ua latou ‘au‘auna fo‘i i o latou lava atua e tusa ma le tu a le nu‘u na ta‘ita‘iina ai i latou. O lea la, latou te le‘i matata‘u moni lava i le Ali‘i, ona sa latou le usiusitai i le afioga a le Alii ma sa latou le tausia Ana poloaiga, tulafono, sauniga ma tulafono, lea na poloaiina ai e le Alii le fanauga a Iakopo, o lē na Ia fa‘aigoaina o Isaraelu ma osi le feagaiga ma ia.
E ui ina fetalai ma lapataia i latou e le Alii, sa latou le faalogo i le siufofoga o le Atua. Sa latou faia lo latou lava faatuatua lea na latou maua ai se puipuiga sese (o.A. 2 Tupu 17; 18)
O ai Samaria?
O tagata Samaria na tupuga mai ia Isaraelu, o ē na totoe i Samaria, ma tagata faapaupau, o ē nonofo i ‘a‘ai o Samaria. E ala i le faʻafefiloi o fatu, sa manatu tagata Iutaia o Samaria o ni tagata leaga.
Sa latou fefiloi ma Nuuese, ma e ui ina latou matatau i le Alii le Atua (Ieova), ‘ua latou ‘au‘auna i o latou lava atua.
Sa fausia e tagata Samaria lo latou lava malumalu i luga o le Mauga o Keresema
Ina ua maua e Neemia le faamaoniga a le tupu o Peresia e toe foi atu i Ierusalema i Iuta mo le toe fausiaina o le malumalu, sa le faatagaina tagata Samaria e fesoasoani. Auā ‘ua leaga o latou lima (a.o. Neemia 2:19-20).
O le faaiuga, Sa fausia e tagata Samaria lo latou lava malumalu i luga o le mauga o Keresema (le mauga o le manuia).
O le avā a le tagata Horono o Sanepalata (o lē sa avea ma ositaulaga ae na aveesea mai i le malumalu (auaunaga) i Ierusalema), na avea ma ositaulaga o le malumalu.
O le faatuatua ma le aoaoga faavae sese a Samaria
E ui lava sa iai i tagata Samaria le Penetatuka, o lo latou faatuatua ma aoaoga faavae na se ese mai le faatuatuaga moni ma le uluai aoaoga faavae a Iutaia. O le mafuaaga o lenei mea o le faatosinaga ma le tuufaatasia o atunuu faapaupau ma lo latou faatuatua faapaupau ma le ifo i tupua.. E ala i le suia ma le faaopoopoina o mea, ua le toe mama le faatuatua ma ana aoaoga faavae, ma sa aafia le upu moni i pepelo.
Ma o lea, e ala i faatosinaga a tagata ma fefiloi ifo i tupua, Na oo ina leaga le aoaoga faavae mama a le Atua, lea na iloa i le leaga ma le leaga (agasala) olaga o tagata Samaria.
E ui i le peritomeina i le tino ma taulaga, e lei faia e tagata le finagalo o le Atua.
Sa latou le usiusitai i Lana afioga ma sa le savavali i Ana poloaiga ma ala ma sa na ona latou tausia sauniga faalelotu e faafiafia ai le Alii..
Sa latou faia o latou lava loto ma faafitia le Atua e ala i le ola i la le tino i le pepelo, e pei lava o lenei fafine Samaria.
Sa i ai i le fafine Samaria le poto e uiga i le Atua ae na te lei faia Lona finagalo
Sa i ai i le fafine Samaria le poto e uiga i le Atua o Isaraelu ma sa ia iloa i uputuu po o ai lo latou tamā o Iakopo. Sa ia iloa foi e uiga i le afio mai o le Mesia. Ae o lena malamalama uma e leai se mea e maua ma leai se aoga i lona olaga. Sa ia le iloa se mea ma sa savali i le pogisa.
Sa ia manatu sa ia talitonu ma iloa le Atua ma tapuai ia te Ia, ae o lona olaga na faamaonia le faafeagai. Ona, e ui lava na ia taʻutaʻu atu le Alii i lona gutu ma tautala e uiga i tamā o le fanauga a Isaraelu, na faia e le fafine mea e tetee i le finagalo o le Atua (Ana poloaiga).
E leʻi iai le mataʻu i le Alii i le olaga o le fafine, a ‘ua faia e ia lona lava loto ma ola e tusa ma tu‘inanau ma tu‘inanau o lona tino.
Na silafia e Iesu le mea lea. Na silafia e Iesu e ala i le Agaga o le fafine Samaria sa tele ni faiā ma tane ma sa feusuaʻi ma tane e toʻalima. Ma e oo lava i le taimi nei, e lei faaipoipo le fafine Samaria ae sa nonofo faatasi ma se tasi e le o sona toalua. (Faitau foi: O le ā ua ta'ua i le Tusi Paia e faatatau i le nonofo faatasi ma ē e le'i faaipoipo?).
Sa iloa e le fafine le Atua o le nuu o Isaraelu ma tautala atu ma le faamaoni iā Iesu e uiga i o latou tamā ma le tapuaʻiga, ae o le mea moni na te leʻi iloa Po o ai na ia tapuaʻi i ai.
Sa faaleagaga Iesu ma sa silasila atu i galuega a le fafine mulilua ma sa feagai ma ia ma lona olaga agasala. Na fetalai atu Iesu i le fafine na te leʻi iloa Po o ai na te tapuaʻi i ai.
E te tapuai i mea e te le iloa
Na silafia e Iesu pe afai o ia (ma Samaria) iloa moni lava le Atua o Isaraelu ma mata’u ma ifo atu ia te Ia, semanu e le ola o ia i le agasala ma alii e toalima, e le mafai foi ona nofo o ia i le agasala ma se tane.
Afai na te iloa le Atua ma mataʻu ia te Ia ma tapuai ia te Ia, ona ia faia lea o se filifiliga e gauai atu i le Atua o Isaraelu ma faia Lona finagalo e ala i le usiusitai i Lana afioga ma savali i Ana poloaiga..
Ona semanu e le nonofo le fafine Samaria ma ni alii se toaono, ae semanu e filifilia e ia se alii e toatasi ma tumau faamaoni i lona toalua ma le feagaiga o le faaipoipoga.
O lē savali i lona amiotonu e mata‘u i le ALI‘I: a o lē fa‘api‘opi‘o ona ala ‘ua ‘ino‘ino ‘iā te ia
Faataoto 14:2
O lagona e le faatuatuaina ma o se faufautua leaga
O lagona e oo mai ma alu ese ma e le faatuatuaina. E le mafai ona e fausia i luga o lagona, ona e le faatuatuaina i latou. O tagata e faia faaiuga e faavae i lagona ma faalagolago i luga ma fausia i luga o lagona, e faaseseina. Aua o lagona e le taitai atu i le amiotonu ma le lagi, ae o le agasala ma seoli.
O faaipoipoga e fausia i luga o lagona e le tumau. Aua o le ai ai se taimi e suia ai lagona ona o le a lau mea e fai?
O lea la, o le tele o faaipoipoga e iu i o se teteaga, aua o tagata e fai mai o i latou o Kerisiano e faaletino ma ulu atu i se feagaiga o le faaipoipoga mai o latou tino nai lo le Agaga i le usiusitai i le Afioga a le Atua e tusa ma Lona finagalo..
Pe a tula'i mai faigata ma fa'afitauli ma/po'o se mea e tupu e le tusa ai ma le mana'o o le isi tagata po'o se tasi oi latou e i ai lagona mo se isi tagata., ona faigofie ai lea ona latou solia a latou feagaiga o le faaipoipoga ma faaauau o latou olaga ma toe fai le mea muamua.
Latou te faia lenei mea a o latou taʻutaʻu atu le Atua ma Iesu i o latou gutu ma tautala i upu amioatua, e pei lava o le fafine Samaria mulilua.
Afai e iloa ma talitonu Kerisiano i le Atua latou te taʻutaʻu atu, e tele olaga o le a eseese
Afai latou te iloa moni ma talitonu i le Atua latou te ta'uta'u atu, semanū latou te lē faia le mea na latou faia. Ona latou usiusitai ai lea i afioga ma poloaiga a le Atua (o poloaiga a Iesu; Le Upu Lioni) ma ola i totonu o le auivi o le Tusi Paia.
Ona latou lē faamaualuga ai lea ma lē faamaualugaina i latou lava i luga aʻe o le Atua ma Lana Afioga e ala i le faia o o latou lava loto ma ola e tusa ai ma lo latou lava malamalama., poto ma lagona faaletino, tu'inanauga ma tu'inanauga.
Ae uma ane, ua latou salamo ma tuuina atu o latou lava ola i totonu vai vai ma faasatauroina le loto o le tino.
E ala i le Papatisoga ma le Agaga Paia, O loo soifua Keriso i totonu ia i latou. O le faaiuga, o le a latou ola e tusa ma Lona finagalo, e pei ona fai mai ai le Tusi Paia.
Ae peitai, e toatele Kerisiano e lei toe fanaufouina ma e lei tuuina atu o latou lava ola ma (o galuega a) le tino agasala.
E toatele Kerisiano e leai ni a sootaga patino ma Iesu. Latou te le ola i le Agaga ia Keriso i le usiusitai i le Agaga Paia i totonu o le auivi o le Tusi Paia ma latou le taliaina le fautuaga a le Atua., ae ola i fafo atu o Ia.
Tagata, e ta’ua i latou o Kerisiano e ala i tu ma aga
Latou te taʻua i latou o Kerisiano e ala i tu ma aga, aua ua fananau mai ma ola ae i se aiga Kerisiano ma o i le lotu. I le lotu, latou te pepese, tatalo, faalogo i le lauga, mafutaga ma a uma le sauniga lotu ona toe foi lea i lo latou fale, lea latou te maua ai o latou lava ola. O se olaga e le ese mai olaga o tagata, o ē lē iloa le Atua ma lē tapua‘i ‘iā te ia.
Latou te tapuai ae latou te le iloa O ai latou te tapuai moni i ai. Aua ana latou iloa O ai latou te tapuai i ai o le a matua ese lava o latou olaga.
Semanu latou te talitonu ia Iesu ma Lana galuega togiola ma matatau i le Alii le Atua ma gauai atu i Lona finagalo.. Ona faatumuina lea o i latou i le Agaga Paia ma savavali paia ma amiotonu ma avea ma molimau a Iesu Keriso ma tapuai i le Atua i le agaga ma le upumoni..
E toatele Kerisiano latou te le iloa Po o ai latou te tapuai i ai e pei lava o le fafine Samaria
E toʻatele tagata e taʻua i latou o Kerisiano ma fai mai latou te talitonu ia Iesu ma taʻutaʻu atu le Atua i o latou gutu ma tautala i upu faʻalelotu ma sii mai mau o le Tusi Paia ae latou te le iloa Po o ai latou te tapuaʻi moni i ai., ua latou faamaonia i lo latou le usiusitai i le afioga a le Atua ma le olaga agasala.
E pei lava o le fafine mulilua, o ē na pipiimau i se talitonuga sese e ala i tu ma aga ma o se taunuuga na ola i le agasala, lea na faamaonia ai na te le iloa Po o ai na ia tapuai i ai. Seia… sa ia maua se feiloaiga patino ma Iesu Keriso moni, o le Mesia, O ai na faailoa atu le mea moni ia te ia ma tautala upu o le agaga ma le ola.
‘Ia fai ma masima o le lalolagi’
Punaoa: KJV, Bible Zondervan’s Pictorial Dictionary
